Memur Derece Kademe İlerlemesi Nasıl Olur? Hesaplama ve Örnekler
Memur derece kademe ilerlemesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi personelin kazanılmış hak aylığındaki ilerlemeyi gösterir. Genel kural basittir: Memur, bulunduğu kademede en az bir yılını tamamladığında ve derecesinde ilerleyebileceği bir kademe bulunduğunda bir kademe ilerler. Üçüncü kademeden sonraki normal ilerleme ise bir üst derecenin birinci kademesine geçiş şeklinde görünür: 9/1 → 9/2 → 9/3 → 8/1.
Fakat gerçek özlük kaydı yalnızca geçen yıl sayısına bakılarak bulunamaz. Öğrenim durumu, adaylık, askerlik, aylıksız izin, hizmet birleştirmesi, lisansüstü eğitim, hizmet sınıfına özel hükümler ve son sekiz yıldaki disiplin durumu sonucu değiştirebilir. Aşağıdaki araç bu nedenle resmî intibak belgesi değil, kontrol ve yaklaşık hesaplama aracıdır.
Memur Derece Kademe Hesaplama Aracı
Başlangıç kaydınızı ve derece-kademede sayılan tam hizmet yıllarını girerek normal ilerleme projeksiyonunu görün.
Hesaplama bilgileri
Aylıksız izin gibi sayılmayan süreleri eklemeyin.
İntibak kararında açıkça verilen ilaveleri yazın.
Yaklaşık sonuç
- Normal ilerleme: 5 kademe
- 8 yıl ilavesi: 0 kademe
- Diğer kazanılmış ilave: 0 kademe
Derece ve kademe ne demek?
Kademe, memurun görevin önemi veya sorumluluğu artmadan, bulunduğu derece içindeki aylık ilerlemesidir. Derece ise sınıf içinde görevlerin önem ve sorumluluk artışına göre oluşan yükselme basamağıdır. Yazımda soldaki sayı dereceyi, sağdaki sayı kademeyi gösterir. Örneğin 8/2, sekizinci derecenin ikinci kademesidir.
Sayıların küçülmesi ilerleme anlamına gelir. Bu nedenle 8. derece, 9. dereceden daha üsttedir. Normal dizilim şöyledir:
| Tamamlanan sayılan hizmet | 9/1’den başlayan örnek kayıt | Açıklama |
|---|---|---|
| Başlangıç | 9/1 | İlk kayıt |
| 1 yıl | 9/2 | Bir kademe |
| 2 yıl | 9/3 | İkinci kademe |
| 3 yıl | 8/1 | Üst dereceye normal geçiş |
| 4 yıl | 8/2 | Bir kademe |
| 5 yıl | 8/3 | Bir kademe |
| 6 yıl | 7/1 | Üst dereceye normal geçiş |
Kademe ilerlemesinin şartları nelerdir?
657 sayılı Kanun’un 64. maddesine göre normal kademe ilerlemesinde iki temel şart aranır:
- Memurun bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması,
- Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması.
Burada sık yapılan bir hata vardır: Normal kademe ilerlemesi için “üst kademede boş kadro” şartı aranmaz. Kanundaki şart, memurun bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunmasıdır. Boş kadro konusu, 68. maddedeki derece yükselmesi ve atama uygulamalarıyla karıştırılmamalıdır.
Derece yükselmesi hangi şartlarla yapılır?
657 sayılı Kanun’un 68/A hükmündeki genel çerçevede derece yükselmesi için üst dereceden boş bir kadro bulunması, memurun derecesi içinde en az üç yıl ve o derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışması ile atanacağı görevin aradığı nitelikleri taşıması gerekir. Bununla birlikte kazanılmış hak aylığı, görev aylığı ve kadro derecesi aynı kavram değildir. Bordroda görülen derece-kademe ile atandığınız kadronun derecesi farklı olabilir.
Mevzuat uzmanı değerlendirmesi: Türkiye Belediyeler Birliği yayını ve kamu idarelerinin uygulama görüşleri, hesabın yalnız “çalışılan yıl ÷ 3” şeklinde kurulamayacağını gösteriyor. Önce hangi sürelerin kazanılmış hak aylığında değerlendirildiği, ardından özel ilaveler ve öğrenim tavanı kontrol edilmelidir.
657 sayılı Kanun’un 36, 64 ve 68. maddelerine dayalı editoryal değerlendirme
Öğrenim durumuna göre memuriyete giriş derece ve kademeleri
657 sayılı Kanun’un 36/A maddesindeki genel tablo aşağıdadır. Unvan, hizmet sınıfı ve özel kanun hükümleri başlangıca ilave derece veya kademe getirebilir; bu nedenle tablo her personel için tek başına nihai sonuç değildir.
| Öğrenim durumu | Genel giriş | Genel yükselme sınırı |
|---|---|---|
| İlkokul | 15/1 | 7. derecenin son kademesi |
| Ortaokul | 14/2 | 5. derecenin son kademesi |
| Ortaokul dengi mesleki/teknik | 14/3 | 5. derecenin son kademesi |
| Lise | 13/3 | 3. derecenin son kademesi |
| Lise dengi mesleki/teknik | 12/2 | 3. derecenin son kademesi |
| 2 yıllık yükseköğrenim | 10/2 | 1. derecenin son kademesi |
| 3 yıllık yükseköğrenim | 10/3 | 1. derecenin son kademesi |
| 4 yıllık yükseköğrenim | 9/1 | 1. derecenin son kademesi |
| 5 yıllık yükseköğrenim | 9/2 | 1. derecenin son kademesi |
| 6 yıllık yükseköğrenim | 9/3 | 1. derecenin son kademesi |
8 yıl disiplin cezası almayan memura 1 kademe nasıl verilir?
657 sayılı Kanun’un 64. maddesi uyarınca, son sekiz yıl içinde herhangi bir disiplin cezası almayan memura aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır. Bu hak “sekiz hizmet yılı olan herkes otomatik alır” biçiminde okunmamalıdır. Değerlendirilecek başlangıç tarihi, önceki cezalar, silinme/iptal kararları, sözleşmeli statüde geçen süreler ve geçiş hükümleri özlük dosyasına göre incelenir.
- Hak, maaşa ayrıca sabit bir “ödül parası” eklenmesi değil, derece-kademe hesabında bir kademe ilerlemesidir.
- Disiplin cezasının sonradan yargı kararıyla iptali gibi durumlar hesabı değiştirebilir.
- Birinci derecenin dördüncü kademesine ulaşılmışsa 37. madde kapsamındaki şartlar ayrıca değerlendirilir.
- Tereddütte kurumun personel biriminden “8 yıl cezasızlık kademe tarihi” yazılı olarak istenebilir.
Derece ve kademeyi değiştirebilen özel durumlar
| Durum | Genel etkisi | Kontrol edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Aday memurluk | Asalet tasdik edilene kadar ilerleme uygulanmaz; adaylıkta geçen süreler sonradan değerlendirilir. | Asalet onayı ve terfi tarihi |
| Yüksek lisans/doktora | Kanundaki koşullar ve alan ilişkisi kapsamında ilave kademe veya derece doğabilir. | Diploma, program türü, daha önce aynı haktan yararlanma |
| Askerlik | 84. madde ve sosyal güvenlik/intibak hükümlerine göre hizmete etki edebilir. | Askerlik tarihi, statü ve kurum intibak kararı |
| Aylıksız izin | İzin türüne göre süre derece-kademede sayılabilir veya sayılmayabilir. | İznin kanuni dayanağı |
| Hizmet birleştirmesi | Önceki kamu veya özel sektör hizmetinin tamamı ya da bir bölümü değerlendirilebilir. | Unvan, hizmet sınıfı ve belgelendirilen prim/hizmet |
| Öncelikli yörede görev | 72. madde kapsamında mecburi ve sürekli görevle atananlardan şartları taşıyanlara, fiilî her iki yıl için bir kademe verilebilir. | Atama şekli, görev yeri ve fiilî çalışma süresi |
| Disiplin cezası | Cezanın türü ve tarihi terfi ile 8 yıllık ilave kademe hesabını etkileyebilir. | Kesinleşme, silinme veya iptal durumu |
Dikkat: “Doğu’da çalışan her memur iki yılda bir ek kademe alır” ifadesi doğru değildir. 72. madde; belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atama, kalkınmada birinci derecede öncelikli yöre ve fiilî çalışma gibi birlikte değerlendirilmesi gereken şartlar içerir.
Derece kademe hesaplama örnekleri
Örnek 1: Lisans mezunu, ilavesiz normal ilerleme
9/1’den başlayan ve derece-kademede sayılan beş tam yılı bulunan memur, özel bir kesinti veya ilave yoksa sırasıyla 9/2, 9/3, 8/1, 8/2 ve 8/3 olur. Eski metindeki “beş yılda 7/3” sonucu iki kademe ileridedir ve yanlıştır.
Örnek 2: Sekiz yıllık cezasız dönem
9/1’den başlayan memurun sekiz normal ilerlemesi 7/3 sonucuna ulaşır. Aynı dönem için 64. maddedeki ilave bir kademeye gerçekten hak kazanılmışsa yaklaşık kayıt 6/1 olur. Başlangıç tarihi ve disiplin dosyası kurumca ayrıca kontrol edilir.
Örnek 3: Sonradan üst öğrenim bitirme
Görevdeyken daha üst bir öğrenimi tamamlayan personelin kaydı, yalnız yeni diplomanın giriş derecesine çevrilerek yapılmaz. 36. maddedeki intibak esasları, emsal süre ve daha önce kazanılmış haklar birlikte değerlendirilir. Bu nedenle “diplomayı ekledim, otomatik bir derece aldım” yaklaşımı hatalı sonuç verebilir.
Derece kademe maaşı ne kadar değiştirir?
Tek bir “kademe farkı maaşı” yoktur. Aylık gösterge, ek gösterge, kıdem aylığı, taban aylık, özel hizmet tazminatı, ek ödeme, unvan, hizmet sınıfı, sendika/ailе yardımları, vergi ve kesintiler birlikte sonucu belirler. Bu nedenle yalnız derece-kademe bilgisiyle “her kademede 250–450 TL” veya “bir derece 1.500–3.000 TL getirir” gibi sabit rakamlar vermek güvenilir değildir.
Doğru karşılaştırma için aynı kişiye ait iki bordroda yalnız terfiye bağlı değişen aylık gösterge ve bağlantılı unsurlar karşılaştırılmalıdır. Temmuz katsayısı henüz kesinleşmeden gelecek dönem net maaşı yazmak da yanıltıcı olur. Bu sayfa bu nedenle tahminî maaş tablosu yayımlamaz.
Kazanılmış hak aylığı ile kadro derecesi neden karıştırılmamalı?
Personel kayıtlarında aynı anda farklı derece bilgileri görülebilir:
- Kazanılmış hak aylığı derece/kademesi: Öğrenim ve sayılan hizmetlere göre ilerleyen özlük kaydıdır.
- Görev aylığı derece/kademesi: Atanılan göreve bağlı ödeme kaydıdır.
- Kadro derecesi: Atanılan kadronun teşkilat yapısındaki derecesidir.
- Emekli keseneğine esas derece/kademe: Sosyal güvenlik hesabında kullanılan ve bazı durumlarda diğerlerinden ayrışabilen kayıttır.
Bu ayrım özellikle hususi damgalı pasaportta önemlidir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü açıklamalarında, yalnız maaş derece/kademesine değil, mevzuatta aranan 1, 2 veya 3. derece kadro şartına bakılması gerektiği belirtilir. Dolayısıyla bordroda “3/1” görmek tek başına yeşil pasaport hakkını ispatlamaz.
Derece kademe kaydı nereden kontrol edilir?
- e-Devlet’te HİTAP Hizmet Dökümü ve kurumun personel ekranındaki kayıtları karşılaştırın.
- Son maaş bordrosundaki derece/kademe ile hizmet cetvelindeki terfi tarihini kontrol edin.
- Asalet, öğrenim intibakı, askerlik, hizmet birleştirmesi ve 8 yıl cezasızlık onaylarını ayrı ayrı bulun.
- Fark varsa personel birimine tarih ve belge numarası belirterek yazılı düzeltme talebi verin.
En sık hata, doğru derece/kademe yazsa bile terfi tarihinin yanlış girilmesidir. Bu tarih sonraki bütün yıllık ilerlemeleri etkileyebileceğinden yalnız sonuca değil, kaydın yürürlük tarihine de bakın.
Sık sorulan sorular
Memurun kademesi her yıl ilerler mi?
Genel olarak evet; ancak derece-kademede sayılan bir yılın tamamlanması ve ilgili derecede ilerlenebilecek kademe bulunması gerekir. Adaylık, aylıksız izin, disiplin işlemi ve özel statüler uygulama tarihini değiştirebilir.
9/3’ten sonra ne gelir?
Normal ilerlemede 9/3’ten sonra 8/1 gelir. Birinci derecede ise 1/4, genel gösterge tablosundaki son kademedir.
Aday memurlukta geçen süre boşa mı gider?
Hayır. Asalet tasdik edilene kadar kademe ilerlemesi uygulanmamakla birlikte adaylıkta geçen süreler, asli memurluğa atamadan sonra kademe ilerlemesinde değerlendirilir.
Sekiz yıla bir kademe için dilekçe gerekir mi?
Hak sahipliği kurum kayıtları üzerinden uygulanır; kayıt eksikliği veya gecikme varsa personel birimine yazılı başvuru yapılması ispat ve takip açısından yararlıdır.
Derece kademe ilerlemesi yeşil pasaport verir mi?
Tek başına kazanılmış hak aylığının 1, 2 veya 3. dereceye gelmesi yeterli kabul edilmez. Hususi pasaportta kadro derecesi ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu kapsamındaki diğer koşullar kontrol edilir.
Hesaplama robotunun sonucu resmî midir?
Hayır. Araç basit projeksiyon verir. Resmî sonuç, kurumun onaylı hizmet cetveli, intibak kararları ve özlük dosyası üzerinden belirlenir.
Resmî kaynaklar ve inceleme notu
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: özellikle 36, 37, 64, 68, 72 ve 84. maddeler.
- Türkiye Belediyeler Birliği – Kamu Personeli Mevzuatı yayını.
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı uygulama görüşü: sözleşmeli sürelerin 64. madde bakımından değerlendirilmesi.
- Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü – hususi pasaport açıklaması.
İnceleyen: Devlet Destekli mevzuat editörü
Son güncelleme: 30 Temmuz 2026
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel özlük veya hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat değişiklikleri ve kuruma özel uygulamalar için güncel resmî metin ile personel birimi esas alınmalıdır.
İçerik bilgileri
- Hazırlayan
- Seda KARALAR
- Mali inceleme
- SMMM Yeliz KOZPINAR
- Hukuki inceleme
- Av. Soner Özkan Tufan
- Teknik inceleme
- F. Yasin Pehlivan
- Son güncelleme
