Kıraç Susuz Tarlaya Ne Ekilir? Buğday Arpa Nohut

Sonbaharda ne ekilir nohut ne zaman ekilir?

İlk soru çoğu zaman ekim zamanı. Üç ürün aynı mevsimde ekilmiyor:

• Buğday: Yurdumuzda genellikle güzden ve kışlık olarak ekilir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın hububat kitabına göre ekim zamanı Kasım başından Aralık sonuna kadar uzayabilir; kıyı bölgeleri için en uygun dönem 15 Kasım ile 15 Aralık arasıdır. Ölçüt toprak sıcaklığıdır: 8 ile 10 derece.
• Arpa: Kışlık ekimde ekim derinliği 4 ile 6 cm; kuru koşullarda dekara 14 ile 16 kg tohum önerilir.
• Nohut: Bakanlığın nohut bültenine göre en uygun ekim zamanı bölgeye göre Şubat ortası ile Nisan arasındadır; Şubat ve Mart ayındaki ekimden daha yüksek verim alınır, Mayıs'a kayan ekim verim kaybettirir. Aralık ya da Ocak ayında ekim yalnızca kışların sert geçmediği bölgelerde ve antraknoza toleranslı çeşitle önerilir.

Pratikte şu demek: tarlanızı nohuta ayıracaksanız bu sonbahar ekim yapmıyorsunuz. Tarla kışı boşta geçirir ve Bakanlık kitabına göre sonbaharda yapılan toprak işleme kış yağışlarının toprakta daha iyi depolanmasını sağlar. Sonbaharda ekeceğiniz tek karar buğday mı arpa mı olur; nohut kararını Şubat'a bırakabilirsiniz.

Üç ürünün dekar başına verimi fiyatı

Rakamlar Türkiye ortalamasıdır; kendi tarlanızın son üç yıldaki gerçek veriminin yerini tutmaz, ama ürünlerin kuraklığa nasıl tepki verdiğini gösterir.

Buğdayda TEPGE raporu üretim yılına göre şu verimleri veriyor: 2021/22 sezonunda 262, 2022/23'te 298, 2023/24'te 322 ve 2024/25'te yaklaşık 296 kg/da. Kurak 2021'de arpa verimi yüzde 32 düşerken nohut yaklaşık yüzde 20 düştü. Verim dalgalanması arpada daha sert.

Nohudun fiyatı buğday ve arpa gibi önceden ilan edilmiş bir alım fiyatına bağlı değil; piyasada oluşuyor. Aynı raporda üretici fiyatı 2020'de 4,32, 2021'de 6,45, 2022'de 15,08, 2023'te 25,96 ve 2024'te 33,13 TL/kg. Dört yılda yaklaşık sekiz kat artmış bir fiyatın aynı hızla yükselmeye devam edeceğini varsaymak doğru olmaz; aşağıdaki hesabı bir de 2023 fiyatıyla yapıyorum.

Dekar başına maliyet karşılaştırması

Miktarlar Bakanlığın hububat ve nohut kitaplarından, fiyatlar TİGEM'in 2026 tohumluk cetveli ve TZOB'un Eylül 2026 girdi fiyatlarından alındı (DAP 48.356, üre 29.158 TL/ton, mazot 94,6 TL/litre). Mazot, ilaç, hasat ve nakliye için resmî bir fiyat bulamadım; bunlar benim varsayımımdır ve tabloda öyle işaretli.

Dayanak: buğdayda Bakanlık analiz yoksa dekara 12 kg azot ve 6 kg fosfor öneriyor, arpada kuru koşullarda 5 ile 6 kg azot ve 7 ile 9 kg P2O5, nohutta ekim öncesi 2 ile 4 kg azot ve 6 ile 8 kg P2O5. Nohutta DAP bu ikisini birden karşıladığı için ayrıca üre gerekmiyor. İlk kez nohut ekilecek tarlada tohumun Rhizobium bakterisiyle aşılanması öneriliyor; Bakanlık bülteni aşılamayla verimin yüzde 17 ile 58 arttığını yazıyor.

Arazi kiralıksa üç ürüne de aynı tutar eklenir, sıralamayı değiştirmez ama zarar riskini büyütür. Faiz, makine amortismanı ve genel idare payı hesapta yok.

Kâr karşılaştırması normal yıl kurak yıl

Normal yıl için 2024/25 verimleri (buğday 296, arpa 249, nohut 125 kg/da), kurak yıl için 2021 verimleri (buğday 262, arpa 181, nohut 99 kg/da) kullanıldı. Maliyet iki durumda da aynı alındı, bu yüzden kurak yıl sonucu biraz kötümser.

Bu tablodan çıkan sonuçlar: arpa fiyatı en düşük olduğu için en dar marjlı ürün ve kurak yılda tek başına zarar eden o. Buğday istikrarlı; en kötü yılda bile kâr bırakıyor. Nohut kâğıt üzerinde en iyi sonucu veriyor, ama bu sonuç büyük ölçüde 36,92 TL/kg fiyata dayanıyor. Fiyat 2023 düzeyine (25,96 TL/kg) inerse normal yıl neti destek hariç yaklaşık 400 TL'ye düşer ve buğdayın hayli gerisinde kalır. Başka bir deyişle nohudu seçmek fiyat riskini üstlenmek, buğdayı seçmek ise TMO fiyatının güvencesinde kalmak demek.

Nohudun riskleri

• Yağışa bağlı verim. TEPGE raporu nohut tarımının Türkiye'de genellikle yağışa dayalı yapıldığını, kurak yıllarda verimin oldukça düştüğünü yazıyor. 2021'de ülke ortalaması 99 kg/da idi; bölgesel kuraklıkta bunun çok altı da görülür.
• Antraknoz. Tohumla geçen bu hastalığa karşı en büyük önlem, hastalıksız tarladan alınmış tohumluktur. Çiçeklenme döneminde yağış ve yüksek nem hastalık riskini artırır.
• Ekim zamanı. Mayıs'a kayan ekimde verim kaybı olur; ilkbaharda tarlaya girememek (çamur, yağış) hesabı bozar.
• Fiyat. Yukarıda anlatıldığı gibi nohutta önceden ilan edilmiş bir alım fiyatı yok; son yıllardaki yüksek fiyat devam etmeyebilir.
• Tohumluk ve kalite. Nohut tohumluğunun çimlenme gücünün yüzde 85'in üzerinde olması gerekir; uzun süre depolanmış ürün tohumluk olarak kullanılmamalıdır.

Devlet desteği 2026-2027

Bitkisel üretim desteğinin tutarı destek katsayısı × destek katsayı değeri ile bulunuyor. 8859 sayılı Karar'da 8 Eylül 2026 tarihli 11781 sayılı değişiklikle katsayı değeri 2026 için 367 TL, 2027 için 442 TL/dekar yazıldı. Bu sonbaharda ekeceğiniz ürün 2027 üretim yılına girer.

Üç şeye dikkat edin. Birincisi, planlı üretim desteği her çiftçiye otomatik ödenmiyor: Bakanlığa göre planlama kapsamındaki ürünü kendi havzasında üretenlere ödeniyor. Havza ürün deseni ilçeden ilçeye farklı; ürününüzün ilçenizdeki listede olup olmadığını il ya da ilçe tarım müdürlüğünden öğrenin. İkincisi, nohut ve mercimek için bazı tarım havzalarında kategori katsayısının yüzde 100'ü kadar ilave planlı üretim desteği daha var; yukarıdaki toplam bunu içermiyor. Üçüncüsü, sertifikalı tohum desteği için sertifikalı tohum kullanmanız ve belgelemeniz gerekir.

Nohudun destekteki üstünlüğü 2027 için dekarda yaklaşık 177 TL (1.326 − 1.149), sertifikalı tohumla birlikte yaklaşık 370 TL. Bu fark nohudun kâğıt üzerindeki kâr avantajının küçük bir kısmı; asıl fark fiyattan geliyor. Kendi ilinize göre toplam desteği görmek için bitkisel üretim desteği hesaplama sayfasını, desteğin ne zaman ödendiğini görmek için tarımsal destek ödemeleri sayfasını kullanın. Mazot ve gübre desteğinin mantığı için temel destek rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi tarlaya ne ekmeli ekim nöbeti nasıl olmalı?

En sağlam karar tek ürüne yüklenmek değil, nöbete girmektir. Bakanlığın kitapları kuru koşullarda arpa-nadas ya da arpa-mercimek nöbetini örnek veriyor; TEPGE raporu ise nohudun kurak ve yarı kurak alanlarda ekim nöbetine girerek nadas alanlarının daralmasında önemli rol oynadığını yazıyor. Bakanlığın nohut bülteni, nohudun tahıllarla nöbete girdiğinde kendinden sonraki bitkiye organik madde ve besin maddesi bırakan iyi bir toprak bıraktığını, havanın azotunu bağlayarak sonraki bitkiye de az miktarda azot verdiğini belirtiyor. Yani buğday ve nohut sırayla ekilen iki üründür.

• Son iki yıl buğday ekilen tarla: ilkbaharda nohut düşünün; hem hastalık baskısını kırar hem toprağa azot bırakır.
• Nohut ekilmiş tarla: sonbaharda buğday ekin; nohut sonraki bitkiye az da olsa azot bırakır, gübre planınızı toprak tahlilinize göre yeniden hesaplayın.
• Verimi kalıcı olarak düşük (200 kg/da altı) tarla: buğdayın başa baş verimi destekle yaklaşık 127 kg olduğu için en güvenlisi buğdaydır; arpa kurak yılda zarara en yatkın olandır.
• Kiralık tarla ve nakit sıkıntısı: maliyeti ve fiyat belirsizliği düşük olan buğday ya da TMO fiyatına bağlı arpa daha az risklidir.
• Kendi tohumluğunuz ve makineniz varsa: nohudun ekim maliyeti düşük kalır; ancak yalnızca ilk yıl ekeceğiniz küçük bir parselde deneyin.

Hesabı kendi rakamlarınızla yapmak için aşağıdaki aracı kullanın. Buğdayın tam maliyet dökümü için 1 dönüm buğday ekim maliyeti yazımıza, gübre fiyatları için Tarım Kredi gübre fiyatları listemize bakabilirsiniz.

Buğday arpa nohut karşılaştırma aracı

Kendi verim, fiyat, maliyet ve destek rakamlarınızı yazın; araç üç ürünün dekar başına netini ve başa baş verimini hesaplar. Başlangıç değerleri yukarıdaki tablolardan alınmıştır (maliyet kira hariçtir; kiranızı maliyet kutularına ekleyin).

Sık sorulan sorular

Kuru tarımda ne ekilir?

Kıraç ve susuz tarlada başlıca ürünler buğday, arpa, nohut ve mercimektir. Bu sonbaharda buğday ve arpa ekilir; nohut ilkbaharda ekilir. Mercimek de kuru tarımın baklagillerindendir, bu yazıda karşılaştırmaya almadık.

Nohut ne zaman ekilir?

Bakanlığa göre bölgeye bağlı olarak Şubat ortası ile Nisan arasında; Şubat ve Mart ekimleri daha verimlidir. Kışı sert geçmeyen yerlerde antraknoza toleranslı çeşitle Aralık ya da Ocak ayında da ekilebilir.

Nohut dekara kaç kg tohum atılır?

Tohumun 100 tane ağırlığına bağlı: 30 ile 40 gram ise dekara 12 ile 15 kg, 40 ile 50 gram ise yaklaşık 15 ile 18 kg, 50 ile 55 gram ise 18 ile 20 kg. Ekim derinliği 5 ile 6 cm olmalı.

Nohut dekara kaç kg verir?

Türkiye ortalaması son beş yılda 99 ile 127 kg/da arasında değişti, 2024'te 125 kg/da oldu. Hatay, Edirne ve Bartın gibi illerde 220 kg/da üstü verim alındı; kurak yılda ortalama 100 kg/da altına inebiliyor.

Nohut desteği ne kadar 2026 2027?

Temel destek ve planlı üretim desteği toplamı 2026 üretim yılı için dekara 734 TL, 2027 üretim yılı için 1.326 TL. Sertifikalı tohum desteği 2027'de nohutta dekara 442 TL. Planlı üretim desteği ilçenizdeki havza ürün listesine bağlıdır.

Buğday mı arpa mı nohut mu daha kârlı?

Verilere göre normal yılda nohut ve buğday yakın sonuç veriyor, arpa en düşük kârı bırakıyor. Kurak yılda buğday en istikrarlı olanı, arpa en riskli olanı. Nohudun kârı yüksek fiyata dayanıyor; fiyat düşerse avantajı kaybolur.

Nadas yerine ne ekilir?

Kuru tarım bölgelerinde tahıl-nadas nöbetinin yerine nohut ve mercimek gibi baklagiller ekilerek nadas alanları daraltılıyor. Nohut kendinden sonraki bitkiye organik madde ve az miktarda azot bırakır. Nadas bırakıp bırakmamak yağışa ve toprağa bağlıdır; ilçe tarım müdürlüğüne danışın.